Petrolün fırlaması 'eşel mobil sistemi'ni gündeme getirdi!

Orta Doğu'da tırmanan askeri gerilim, küresel enerji piyasalarını sarsmaya devam ediyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarının ardından Körfez bölgesinde oluşan savaş atmosferi, petrol fiyatlarını hızla yukarı taşıdı.

Ham petroldeki bu tırmanış yerel piyasada akaryakıt fiyatlarına dev zamlar olarak yansıdı. Yarından itibaren geçerli olmak üzere motorin fiyatlarına yüzde 10,5 oranında bir artış beklenirken, litre fiyatının 70 lira sınırına dayanması öngörülüyor.

Akaryakıt maliyetlerindeki bu olağanüstü artış, dezenflasyon sürecini riske atarken ekonomi yönetimini harekete geçirdi.

Bloomberg'ün haberine göre, fiyat artışlarının tüketiciye yansımasını engellemek amacıyla geçmiş yıllarda uygulanan "eşel mobil" sistemi yeniden masaya yatırıldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın başlattığı etki analizi çalışmasının ardından bu hafta içerisinde nihai kararın verilmesi bekleniyor.

Bu sistemle birlikte devlet, pompa fiyatlarındaki artışı durdurmak adına kendi vergi gelirlerinden feragat edebilir.

Eşel mobil sistemi nedir, nasıl çalışır?

Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kuru kaynaklı yaşanan artışların, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden dengelenmesi esasına dayanıyor.

Sistemin işleyişine göre, örneğin motorin fiyatı maliyetler nedeniyle 20 kuruş artması gerektiğinde, devlet aynı tutarda ÖTV indirimi yaparak pompa fiyatını sabit tutuyor. Daha sonra maliyetlerde bir düşüş yaşandığında ise bu indirim, kademeli olarak ÖTV tutarının artırılmasıyla telafi ediliyor.

Uzun süre uygulanmıştı

Türkiye'de uzun süre uygulanan bu sistem, 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurundaki aşırı hareketlilik nedeniyle sürdürülebilir bulunmayarak kaldırılmıştı. 2026'nın ilk aylarında ise yaşanan jeopolitik şoklar, bu sistemin enflasyon üzerindeki baskıyı azaltmak adına yeniden değerlendirilmesine yol açtı.